XX əsrin sonunda Azərbaycan xalqı tarixinin ən ağır və faciəli sınaqlarından biri ilə üzləşmişdir. 1992-ci il 26 fevral tarixində baş vermiş Xocalı soyqırımı təkcə bir şəhərin deyil, bütöv bir millətin taleyinə həkk olunmuş qanlı hadisədir. Bu faciə insanlığa qarşı törədilmiş ən ağır cinayətlərdən biri kimi qiymətləndirilir və Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxmışdır.

Xocalı hadisələri beynəlxalq humanitar hüququn prinsiplərinin kobud şəkildə pozulması ilə müşayiət olunmuş, dinc və silahsız əhaliyə qarşı amansız zorakılıq tətbiq edilmişdir.

⸻

Tarixi şərait

Xocalı faciəsi Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə baş vermişdir. Həmin dövrdə Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsi fonunda Qarabağ bölgəsində vəziyyət son dərəcə gərgin idi.

Xocalı şəhəri strateji mövqeyə malik idi. Burada bölgənin yeganə hava limanı yerləşirdi. Şəhər 1991-ci ilin sonlarından etibarən mühasirə vəziyyətində saxlanılırdı. Ərzaq, dərman və digər zəruri ehtiyacların çatışmazlığı əhalinin vəziyyətini daha da ağırlaşdırmışdı.

⸻

Faciə gecəsi

1992-ci ilin 25-dən 26-na keçən gecə Xocalı şəhərinə hücum edilmişdir. Şəhər ağır artilleriya və zirehli texnika ilə atəşə tutulmuşdur. Evlər dağıdılmış, dinc sakinlər qaçmağa məcbur olmuşdur.

Şəhərdən çıxmağa çalışan mülki əhali qar və şaxtalı hava şəraitində meşələrə və açıq ərazilərə üz tutmuş, lakin silahlı hücumlara məruz qalmışdır.

Rəsmi məlumatlara görə:
• 613 nəfər öldürülmüşdür;
• Onlardan 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i qoca olmuşdur;
• 1275 nəfər əsir götürülmüşdür;
• 150 nəfərin taleyi uzun müddət naməlum qalmışdır.

Bu faktlar faciənin miqyasını və dəhşətini açıq şəkildə göstərir.

⸻

Hüquqi və beynəlxalq qiymətləndirmə

Xocalı hadisələri beynəlxalq humanitar hüququn, xüsusilə mülki əhalinin qorunmasını nəzərdə tutan prinsiplərin ciddi şəkildə pozulmasıdır. Mülki şəxslərin qətlə yetirilməsi, əsirlərə qarşı qeyri-insani rəftar beynəlxalq hüquq normalarına ziddir.

Bir sıra ölkələrin parlamentləri və beynəlxalq təşkilatlar Xocalı hadisələrini qətliam və ya soyqırımı kimi tanımışdır. Azərbaycan dövləti bu faciənin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması istiqamətində ardıcıl fəaliyyət göstərir.

⸻

Xocalı faciəsinin milli yaddaşdakı yeri

Xocalı soyqırımı Azərbaycan xalqının kollektiv yaddaşında sağalmayan yara kimi qalır. Bu hadisə yüzlərlə ailənin dağılması, uşaqların yetim qalması, valideynlərin övladlarını itirməsi ilə nəticələnmişdir.

Hər il 26 fevral tarixində ölkəmizdə Xocalı qurbanlarının xatirəsi dərin ehtiramla yad edilir. Bu gün həm hüzn, həm də milli birliyin ifadəsi kimi qeyd olunur.

⸻

Nəticə

Xocalı soyqırımı təkcə Azərbaycan xalqına qarşı deyil, bütün bəşəriyyətə qarşı törədilmiş ağır cinayətdir. Bu faciənin unudulmaması və gələcək nəsillərə çatdırılması hər birimizin mənəvi borcudur.

Tarixi həqiqətlərin beynəlxalq aləmdə tanınması və ədalətin bərqərar olması istiqamətində səylər davam etməlidir. Şəhidlərin xatirəsi daim hörmət və ehtiramla anılmalı, belə faciələrin bir daha təkrarlanmaması üçün dünya ictimaiyyəti birlik nümayiş etdirməlidir.

Lamiyə Əliqızı
Xeber.info-un baş redaktoru